Czy nowe srebro to srebro? Czyli rzecz o udawaniu

Odpowiedź na to pytanie wydaje się oczywista. Problem tylko polega na tym, że prawidłowa odpowiedź brzmi: NIE.

W Polsce przyjęła się nazwa alpaka, stosowana zamiennie z określeniem „nowe srebro”. Niezależnie jednak od tego jak ją nazwiemy (a wybór jest duży: nowe srebro, chińskie srebro, alpaka, pakfong, alfenide, argentan, alfenid, arfenil, melchior, neusilber, srebro Schefildskiego, metal Christofle’a, białe srebro), to NIE jest srebro.

Alpaka to wysokoniklowy mosiądz. Czyli stop miedzi z cynkiem (mosiądz), który w wyniku dodatku niklu (bardzo silnie uczulającego!) zyskuje srebrzystobiały kolor, łudząco podobny do barwy srebra próby 0,750. Najczęściej w skład alpaki wchodzi 50-70% miedzi, 10-20% niklu i 5-30% cynku (im więcej niklu, tym odcień stopu jest jaśniejszy, zbliżony do odcieni stopów srebra). To wszystko. Nie ma tu ani odrobiny srebra. Nazwa wprowadza w błąd, prawda?

Alpakę wymyślił przedsiębiorczy naród chiński, wiele wieków temu (znana była w Chinach pod nazwą „pakfong”, która oznacza „białą miedź”). Do Europy trafiła w XVIII wieku, ale dopiero w wieku XIX nauczono się ją wytwarzać. Wprowadzająca w błąd nazwa „nowe srebro” zapewne nie pojawiła się przypadkiem – tam gdzie jest drogi i wartościowy oryginał, zawsze będą tanie, nieuczciwe zamienniki.

Stopy, próby i cechy probiercze

Tak jak wspomniałam we wpisie pt. „Srebro”, metale szlachetne używane są jako materiał złotniczy w formie stopów z innymi metalami.  Dziś chciałabym rozwinąć ten temat, porozważać nieco czym różni się stop od próby, a czym próba od cechy.

Oczywiście, każde z tych zagadnień można odnieść również do innych metali szlachetnych, jednak skupię się na srebrze, ponieważ jest to materiał od którego z reguły zaczyna się przygodę z tworzeniem biżuterii. :)

Zacznijmy od podstawowych pojęć: stop, próba, cecha, z których szczególnie dwa ostatnie bywają kłopotliwe, używane zamiennie, a czasem niewłaściwie. Niby oczywiste, ale czasem nawet to, co oczywiste, okazuje się całkiem skomplikowane. ;)

Według definicji zaczerpniętej z Encyklopedii PWN, stop to „substancja o właściwościach metalicznych, składająca się z 2 lub więcej pierwiastków chemicznych, z których co najmniej jeden, ale dominujący ilościowo, jest metalem. (…) Wśród składników stopu rozróżnia się: metal podstawowy — składnik dominujący ilościowo, dodatki stopowe — składniki wprowadzane w celu uzyskania określonych właściwości mechanicznych, chemicznych, technologicznych i in., domieszki — niewielkie ilości substancji pochodzących z procesów metalurgicznych.”

Takim stopem jest na przykład połączenia srebra z miedzią. Wymienione pojęcia:  metal podstawowy (w naszym przypadku srebro), dodatki stopowe (miedź), domieszki (inne dodatki, np. poprawiające topliwość lub zanieczyszczenia powstałe podczas topienia itp.), są kluczowe w zrozumieniu czym jest tzw. próba srebra.

Mówiąc najprościej, próba metalu wyraża proporcje w jakich w stopie występuje metal podstawowy oraz dodatki stopowe (wraz z domieszkami). Jest to wyrażona w promilach rzeczywista zawartość metalu szlachetnego w stopie.

Przykładowo: określenie próba 0,925 oznacza, że w stopie znajduje się 92,5% czystego srebra.